چکیده‌ای از بیانات استاد آیت‌الله حامد وفسی

در جلسهٔ درس اخلاق سه‌شنبه، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴

❖﷽❖
«وَ لاَ تَبْتَلِيَنِّي بِالْكَسَلِ عَنْ عِبَادَتِكَ‌»

جایگاه اهل‌بیت و حقیقت نخستین در نظام خلقت
برای فهم درست جایگاه ولیّ خدا باید به منابع اصیل معرفت شیعی رجوع کرد و یکی از جامع‌ترین آن‌ها زیارت جامعه کبیره است که تصویر روشنی از مقام امام ارائه می‌دهد. در تبیین عقلی و عرفانی، نخستین مخلوق الهی حقیقتی است که همه کمالات را به صورت اعطایی در خود دارد؛ همان چیزی که در عرفان از آن به «حقیقت محمدیه» تعبیر می‌شود. این حقیقت، مظهر کامل کمالات الهی است، اما نه مستقل و نه هم‌ردیف با خداوند؛ بلکه سراسر وابسته و عبد محض اوست. نسبت دادن مقامات بلند به اهل‌بیت به معنای الوهیت‌دادن به آنان نیست، بلکه بیان نقش آنان به عنوان واسطه فیض و مجرای اراده الهی در عالم است.

مرزبندی با افراط و تفریط در اعتقاد
در شناخت مقام معصومان باید از دو انحراف پرهیز کرد: نه می‌توان آنان را تا حد الوهیت بالا برد و نه می‌توان نقش تکوینی و هدایتگر آنان را انکار کرد. آنان برترین بندگان خدایند و در عبودیت سرآمد همه موجودات‌اند. همان‌گونه که حضرت عیسی علیه‌السلام با وجود قدرت‌های خارق‌العاده، بنده خدا بود، اهل‌بیت نیز با داشتن شأن واسطه‌گری در خلقت و رزق، همچنان مخلوق و عبد خدا هستند. همه عالم در برابر ذات الهی هیچ است، اما در نظام اسباب و مسببات، اولیای الهی مجرای تحقق فیض‌اند و این جایگاه با توحید منافاتی ندارد.

آسیب‌های مدیریتی و ضرورت بصیرت و غیرت دینی
بخش مهمی از مشکلات اجتماعی و سیاسی ناشی از ضعف عملکرد مسئولان و کوتاهی در تحقق عدالت و تربیت دینی جامعه است. بی‌لیاقتی، رانت‌خواری و ترک‌فعل‌ها زمینه نارضایتی عمومی را فراهم می‌کند و دشمن نیز از همین ضعف‌ها سوءاستفاده می‌کند. تقدس یک نظام به اسلامی‌بودن آن است، نه به شعارهای ملی‌گرایانه یا نام‌گذاری‌های ظاهری. برای عبور از بحران‌ها، دو عنصر حیاتی لازم است: بصیرت دینی برای شناخت درست صحنه، و غیرت دینی برای ایستادگی شجاعانه. رهبری آگاه بدون همراهی مردم به نتیجه نمی‌رسد و امت بدون هدایت رهبری نیز دچار پراکندگی می‌شود؛ پیروزی در گرو جمع این دو است.

اخلاص در عبادت و مرز وظایف نهادها
یکی از نشانه‌های نفاق، کسالت در عبادت و وابسته‌بودن نشاط عبادی به نگاه مردم است. عبادت حقیقی با حضور قلب و اخلاص معنا می‌یابد، نه با نمایش و ریا. از سوی دیگر، هر نهادی وظیفه مشخصی دارد؛ مسجد محل تربیت دینی، تقویت اخلاق، بصیرت‌بخشی و مطالبه‌گری عادلانه است، نه جایگزین ساختارهای اجرایی اقتصاد. مسئولیت نابسامانی‌های اقتصادی بر عهده مدیران و دستگاه‌های تخصصی است و باید از آنان مطالبه و در صورت لزوم بازخواست شود. انتقال تقصیرها به روحانیت یا مسجد، انحراف از اصل عدالت و پاسخ‌گویی است.